Çok eski bir web tarayıcısı kullanıyorsunuz. Bu veya diğer siteleri görüntülemekte sorunlar yaşayabilirsiniz.. Tarayıcınızı güncellemeli veya alternatif bir tarayıcı kullanmalısınız.
29 Ekim 1923 'te Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından ilan edilen Cumhuriyet yönetim biçiminin kutlandığı Türkiye'nin resmî bayramlarından bir tanesidir. Ulusal bir bayram olan Cumhuriyet Bayramı her yıl resmi törenlerle kutlanır.
Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılması ve Ulusal Kurtuluş Savaşı sonrası
M. K. Atatürk'ün önderliğinde Türkiye Devleti'nin bir cumhuriyet olduğu 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir.
Cumhuriyet öncesi
Osmanlı Devleti
hüküm sürdüğü 624 yılda 36 padişah tarafından yönetilmiştir. Son padişahı Vahdettin’dir.
Padişah
şah
kral
hakan
sultan gibi tek kişiye dayalı yönetim sistemine " mutlakiyet" denir. Mutlakiyet yönetiminde egemenlik kayıtsız şartsız tek bir kişidedir.
Mutlakıyetle yönetilen ülkelerde zamanla ülkeyi yöneten tek kişiye yardımcı olsun diye meclis kuruldu. Meclis üyeleri halkın dileklerini yöneticiye duyurur
yasa tasarısını hazırlardı. Bu yasa taslakları yönetici tarafından benimsendiğinde yasalaşırdı. Bu yönetim biçimine " meşrutiyet" denir. Meşrutiyette meclisin yetkileri sembolik düzeyde olabileceği gibi
bir cumhuriyetteki kadar geniş de olabilir. Osmanlı Devletinde 1876 ve 1908 yıllarında iki kez meşrutiyet ilan edilmiştir.
Birinci Dünya Savaşı
İkinci Meşrutiyet'in ilanından 6 yıl sonra
1914'te başladı. Bu savaşa dünyanın belli başlı devletleri katıldı. Dört yıl süren savaş
İttifak Devletleri'yle birlikte Osmanlı İmparatorluğu'nun yenik sayılmasıyla sonuçlandı ve Osmanlı toprakları İngiltere
Yunanistan
Fransa
İtalya gibi devletler tarafından işgal edildi.
Cumhuriyetin ilanı
Mustafa Kemal Paşa
Osmanlı hükümeti tarafından
bölgede düzeni sağlaması için Osmanlı Devleti'nin bir gemisi ile
19 Mayıs 1919'da Samsun'a gönderildi. Ülkenin çoğu ilinde kongreler düzenledi. "Tek bir egemenlik var
o da Milli egemenliktir. Ülkeyi
yine ulusun kendi gücü kurtaracaktır." ilkesiyle
yurdun her tarafından gelen ulus temsilcileri (milletvekilleri)
23 Nisan 1920 günü Ankara'da Büyük Millet Meclisi 'nde toplandı. Meclis
Mustafa Kemal Paşa'yı 'Meclis Başkanı' olarak seçti. Mustafa Kemal Paşa'nın önderliğinde Büyük Millet Meclisi
Türk Kurtuluş Savaşı'nı başlattı. Halk ve düzenli ordular düşmana karşı savaş verdiler
omuz omuza mücadele ettiler.
Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanmasını takiben 1 Kasım 1922'de TBMM saltanatı lağvetti. Padişah Vahdettin 'vatan haini' ilan edildi ve yurdu terk etti.
24 Temmuz 1923 tarihinde
İsviçre’nin Lozan şehrinde
Lozan Üniversitesi'nde
Türkiye Büyük Millet Meclisi temsilcileri ile İngiltere
Fransa
İtalya
Japonya
Yunanistan
Romanya
Bulgaristan
Portekiz
Belçika
SSCB ve Yugoslavya temsilcileri tarafından Lozan Barış Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma ile
yeni bir devletin temelleri atılmıştır. Fakat
devletin yönetim biçimi henüz belirlenmemiştir.
İkinci dönem Büyük Millet Meclisi
11 Ağustos 1923'te ilk toplantısını yaptı. 13 Ekim 1923'te Ankara başkent ilan edildi. Atatürk; egemenliğin ulusa dayandığı bir sistem olan cumhuriyet yönetiminin ilanı için hazırlıklar yapmaya başladı. 28 Ekim 1923 akşamı yakın arkadaşlarını Çankaya'da yemeğe çağırdı. Onlara
"Yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz." dedi.
29 Ekim 1923 günü Atatürk
milletvekilleri ile görüştükten sonra taslağı hazırlanan "Cumhuriyet" önergesini Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne verdi. Meclis önergeyi kabul etti.
Böylece
Türkiye devletinin yönetimi biçimi "Cumhuriyet" olarak
adı "Türkiye Cumhuriyeti Devleti" olarak belirlendi. Atatürk
kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin
ilk " Cumhurbaşkanı" oldu. Cumhuriyet'in ilanı
yurtta sevinç ve coşku ile karşılandı.
Cumhuriyet'te Atatürk'ün de söylediği üzere
"Egemenlik Kayıtsız Şartsız Ulusundur. Ulus
kendini yönetme yetkisini
kendilerine temsil eden milletvekilleri aracılığı ile kullanır. Cumhuriyet yönetiminde
yurttaşın seçme ve seçilme hakkı vardır. Seçilen temsilciler
yasaları tasarlar ve yöneticileri ulus adına denetler. Ulus
seçimle yöneticileri seçebilir.
Bayram kabul edilmesi
29 Ekim 1923’te TBMM
Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nda (1921 Anayasası) yaptığı değişiklikle
devletin yönetim biçimini 'cumhuriyet' olarak ilan etti. Bu ilan
aynı gece atılan 101 pare top ile kutlandı. 1924 yılında
'cumhuriyetin ilanı' şenliklerle kutlandı.
2 Şubat 1925'de
Hariciye Vekaleti'nce (Dışişleri Bakanlığı) düzenlenen bir kanun teklifinde 29 Ekim'in bayram olması önerildi Samsun'un "Gazi Günü" ya da 19 Mayıs Bayramı. Bu öneri metninde “medenî ülkelerden her biri kendisi için millî bayram olmak üzere tek bir gün kabul etmiştir. Her millet bu şekilde belirlediği günü
resmî özel gün sayıp yalnız o günü gerek ülke içinde
gerek dış temsilciliklerinde millî törenle icra eder... Yabancılara da kutlattırılması gereken
Türkiye Cumhuriyeti’nin ve milletimizin resmî özel gününü öteki medenî ülkeler gibi bir gün olarak belirlemek lâzımdır. O gün ise Cumhuriyet’in ilânı günü olan 29 Ekim’den başkası olmamalıdır” dendi. Bu teklif Meclis Anayasa Komisyonu tarafından incelendi ve 18 Nisan 1925'de karara bağlandı. 19 Nisan'da bu teklif TBMM tarafından kabul edildi. 628 sayılı bu kanun ile 29 Ekim
1925'ten itibaren 'bu gün'
ülke içinde ve dış temsilciliklerde bayram olarak kutlandı.
628 SAYILI CUMHURİYETİN İLANINA MÜSADİF 29 TEŞRİNİEVVEL GÜNÜN MİLLİ BAYRAM ADDİ HAKKINDA KANUN
Madde 1 - Türkiye dahil ve haricinde devlet namına yapılacak bayram merasimi Cumhuriyetin ilan edildiği 29 teşrinievvel günü icra edilir.
Madde 2 - İşbu milli bayram merasiminin icrasiyle sair bayramlarda icra olunacak merasimin tarzı icra Vekilleri Heyetince tayin olunur.
Madde 3 - Bu kanun neşri tarihinden muteberdir.
Madde 4 - Bu kanunun icrasına İcra Vekilleri Heyeti memurdur.
Cumhuriyet sonrası
29 Ekim Cumhuriyet Bayramı günü
bütün resmi daireler
özel işyerleri ve eğitim kurumları resmi tatildir. Tatil
her yıl 28 Ekim günü
saat 13:00’te başlar.
Ulusal bir bayram olan 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı
günümüzde de her yıl resmi törenlerle kutlanır. Stadyumlarda kutlama törenleri düzenlenir. 29 Ekim günü tüm okullar
meydanlar süslenir
çeşitli etkinlikler yapılır. Okullarda şiirler okunur
marşlar söylenir. Cumhuriyetle ilgili oyunlar
sergiler
paneller halka açık olarak düzenlenir. Çoğu yurttaş
kutlama amacıyla evlerine kırmızı-beyaz Türk Bayrağı'nı asar.
Cumhuriyet
yurttaşların seçme ve seçilme hakkının olduğu bir yönetimdir. Ulus temsilcilerinin kabul ettiği yasalarla ülkenin yönetilmesidir. Cumhuriyet yönetiminde söz ulusundur. Cumhuriyet'i korumak
