Örnekleme Ve Örnekleme Dağılımları
1. Soru
Evren nedir?
Cevap
Hakkında araştırma yapılacak birimler topluluğuna evren denir.
2. Soru
İstatistiksel araştırmaların amacı nedir?
Cevap
İstatistiksel araştırmaların amacı tanımlanan evrenin özellikleriyle ilgili bilgiler üretmektir.
3. Soru
Tamsayım nedir?
Cevap
Planlanan bir istatistiksel araştırma için tanımlanan sonlu evrenin bütün birimleri üzerinden araştırmaya konu olan değişkenler itibarıyla veri derleniyorsa yapılan işleme tamsayım denir.
4. Soru
Parametre neye denir?
Cevap
Tamsayım sonucu elde edilen veriler kullanılarak hesaplanan sayısal değerlere parametre denir.
5. Soru
Örneklem nedir?
Cevap
Örneklem, evrenden belirli yöntemlerle seçilmiş olan ve seçildiği evreni temsil ettiği düşünülen birimler kümesidir.
6. Soru
Örnekleme yapmayı gerekli kılan nedenler nelerdir?
Cevap
Evrenin sonsuz evren olması veya evrenin sonlu evren olması örnekleme yapmayı gerekli kılan nedenler olarak sayılabilir.
7. Soru
Evrenin sonsuz evren olması durumunda neden örnekleme yapılmasına gerek vardır?
Cevap
Tanımlana evrenin sonsuz evren olması durumunda incelenecek birimler X rassal değişkeninin teorik olasılık dağılımının türettiği sonuçlardır. Dolayısıyla incelenecek birim sayısında, gözlem değeri sayısında bir sınır yoktur.
8. Soru
Evrenin sonlu evren olması durumunda tamsayım mı, örneklem mi uygulanacağına karar verebilmek için hangi kriterlere bakılmalıdır?
Cevap
Karar verebilmek için bakılabilecek beş kriter şunlardır: • Maliyet, • Zaman, • Doğru veri elde etme, • İncelenecek birimlerin fiziksel zarara uğraması, • Evreni oluşturan birimlerin değişikliği.
9. Soru
Tamsayım ve örnekleme arasında karar vermede maliyetin etkisi nedir?
Cevap
Örnekleme tamsayıma göre daha az maliyetle bilgi üretme imkânı sağlar. Eğer evren hacmi küçükse veya tamsayım yapmak bütçe olanaklarıyla da mümkünse tamsayım tercih edilmelidir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta tamsayım yapma maliyetinin, elde edilecek bilginin değerinden küçük olması gerektiğidir.
10. Soru
Tamsayım ve örnekleme arasında karar vermede zaman etkisi nedir?
Cevap
Örnekleme, tamsayıma göre daha kısa zamanda ve yeterli ayrıntıda bilgi elde etme olanağı verir. Örneklemenin bu özelliği ve üstünlüğü bilgiye çok hızlı gereksinim olduğu durumlarda bilhassa önemlidir.
11. Soru
Tamsayım ve örnekleme arasında karar vermede zamanın maliyete etkisi nedir?
Cevap
Hem bir tamsayımdan hem de bir örneklemden elde edilecek bilgi için gerekli olan zaman bir alternatif maliyet üstlenmeyi de gerektirir. Bilgi elde etme süresine bağlı olarak verilecek kararın erken ya da geç oluşu kazanç kadar kayıplara da neden olabilir.
12. Soru
Örnekleme uygulamaları neden tamsayıma göre daha doğru veri derleme ve daha doğru bilgi üretme imkanı verir?
Cevap
Her ne kadar tamsayım yapılınca kesin, doğru bilgiye ulaşılır denilse de tamsayımın yapılabilmesi için gerekli olan sayıda veri derleme aracı ve istenen özelliklere sahip, veri derleme hatası yapmayacak gözlemci ya da görüşmeci bulmak ya da yetiştirmek oldukça zor hatta olanaksızdır.
13. Soru
Tanımlanan evrende yer alan birimler, veri derlemek ya da ölçüm yapmak amacıyla fiziksel zarara uğratılıyorsa tamsayım mı yoksa örneklemeye başvurmak mı anlamlı olur?
Cevap
Böyle bir durumda örneklemeye başvurmak gereklidir.
14. Soru
Tamsayım ve örnekleme arasında karar vermede evreni oluşturan birimlerin değişkenliği neye göre etkilidir?
Cevap
Evreni oluşturan birimler araştırmaya konu olan değişkenler bakımından heterojen olduğunda mümkün ise tamsayım yapmak, değil ise büyük hacimli örneklem seçmek gerekir.
15. Soru
Örnekleme girecek birimlerin seçiminde kullanılan yöntemler nelerdir?
Cevap
Birimlerin seçiminde kullanılan yöntemler keyfi seçim yöntemi veya rassal seçim yöntemi olarak sınıflandırılır.
16. Soru
Keyfi seçim yöntemi nedir?
Cevap
Keyfi seçim yönteminde örneklem oluşturulurken tanımlanan evreni oluşturan birimler arasında fark gözetilir, yani bütün birimlere bilinen bir olasılıkla seçilme şansı verilmez.
17. Soru
Sonlu evrenlerde rassal birim seçim imkanı veren uygulamalar nelerdir?
Cevap
Sonlu evrenlerde rassal birim seçim imkanı veren; • Kura seçimi ve • Sistematik seçim adında iki uygulama mevcuttur.
18. Soru
Kura usulü rassal birim seçimi nasıl uygulanır?
Cevap
Kura usulü birim seçimi üç adımda uygulanır: • İlk olarak oluşturulacak güncel çevredeki bütün birimlere numara verilir ve bu numaralar fişlere yazılarak bir kaba veya torbaya atılır. • Devamında n tane fişin çekilmesine başlanır. • Seçilen n sayıdaki birim seçimi oluşturur.
19. Soru
İadeli seçim ve iadesiz seçim nedir?
Cevap
Çekilen fiş torbaya iade ediliyorsa iadeli seçim, edilmiyorsa iadesiz seçim denir.
20. Soru
İadeli ve iadesiz seçim bağımsızlık koşulunu nasıl etkiler?
Cevap
Birim seçimi iadeli yapıldığında örnekleme kuramının önemli koşullarından bağımsızlık koşulu sağlanmış olur. Birim seçimi iadesiz yapıldığında bağımsızlık koşulu sağlanmamış olur.
21. Soru
Kura usulü seçimle sistematik seçimin farklılıkları nelerdir?
Cevap
Hem kura usulü seçimde hem de sistematik seçimde seçilecek bir birimin belirlenen n hacimli örneklemde yer alması olasılıklar aynı olmasına rağmen olası örneklemlerden birinin incelenen örneklem olma olasılıkları farklıdır.
22. Soru
Olasılıklı örneklemenin üstünlükleri nelerdir?
Cevap
Olasılıklı örneklemenin üç önemli üstünlüğü vardır: • Örneklemden elde edilen verilerden hesaplanan istatistikler evren parametreleri hakkında genelleme yapmak üzere kullanılabilir, • Örneklem hatasının büyüklüğü hakkında bilgi elde edilebilir, • Keyfi seçimde söz konusu olabilecek yanlılık giderilmiş olur.
23. Soru
Örnekleme sürecinin aşamaları nelerdir?
Cevap
Örnekleme süreci beş aşamadan oluşur: • Evrenin tanımlanması, • Çevrenin belirlemesi, • Örnekleme yönteminin seçilmesi, • Örneklem hacminin belirlenmesi, • Örneklemenin uygulanması.
25. Soru
Evrenin tanımlanması neyi belirler?
Cevap
Evrenin ayrıntılı biçimde tanımlanması hangi birimlerin araştırma kapsamına alınacağını, hangilerinin alınmayacağını belirler.
26. Soru
Evrenin tanımlanması hangi kavramlar yardımıyla yapılır?
Cevap
Evrenin tanımlanması genel olarak örnekleme birimi, gözlem birimi, yer ve zaman kavramlarıyla yapılmaktadır.
27. Soru
Evren tanımlanırken hangi ilkelerin göz önünde bulundurulması gerekir?
Cevap
Bir araştırmanın evrenini tanımlarken açıklık, kesinlik, amaca uygunluk ve örnekleme uygulaması için güçlük yaratmaması gibi ilkelerin de göz önünde bulundurulması gerekir.
28. Soru
Çerçeve nedir?
Cevap
Çerçeve sonlu bir evrenin bütün birimlerinin kayıtlı olduğu bir listedir, tablodur veya cetveldir.
29. Soru
Sonsuz evrenler için çerçeve nedir?
Cevap
Sonsuz evrenler için yapılacak örnekleme uygulamalarında çerçeve söz konusu olamaz.
30. Soru
Örneklem yöntemleri neye denir?
Cevap
Örneklemeye girecek birimlerin belirlenmesine imkan veren yöntemlere, örnekleme yöntemleri denir.
31. Soru
Örnekleme yöntemlerinin sınıfların nelerdir?
Cevap
Örneklem yöntemleri örneklem için birim seçiminde uygulanan usulün» • Keyfi ya da • Rassal oluşuna göre iki sınıfa ayrılır.
32. Soru
Örneklem hacmi nedir?
Cevap
Örneklem hacmi, örnekleme girecek birimlerin sayısını gösterir ve n simgesiyle ifade edilir.
33. Soru
Örneklem hacmini belirlerken nitel değerlendirmede esas olan faktörler nelerdir?
Cevap
Nitel değerlendirmede esas olan üç faktör vardır: • Evrenin homojenliği. • Araştırmada verilecek kararın önemi. • Araştırmanın yapısı.
34. Soru
Örnekleme hacminin belirlenmesinde kullanılan nicel yöntem nedir?
Cevap
Örnekleme hacminin belirlenmesinde karşılanabilecek maliyeti esas alan yöntem nicel yöntemdir.
35. Soru
Örnekleme yöntemlerinin sınıfları nelerdir?
Cevap
Örnekleme yöntemleri; • Olasılıklı olmayan örnekleme yöntemleri ve • Olasılıklı örnekleme yöntemleri olmak üzere iki sınıfa ayrılırlar.
36. Soru
Hangi örnekleme olasılıklı olmayan örneklemedir?
Cevap
Birim seçiminin keyfi olarak yapıldığı örnekleme olasılıklı olamayan örneklemedir.
37. Soru
Hangi örneklemeye kolayda örnekleme denir?
Cevap
Araştırma konusu ile ilgili olan ve doğru yerde, doğru zamanda bulunan birimler arasından keyfî olarak birimler seçiliyorsa yapılan örneklemeye, kolayda örnekleme denir.
38. Soru
Yargısal örnekleme nedir?
Cevap
Evrenden temsili örneklem oluşturacağına inanılan kriterlere dayalı olarak birimlerin seçilmesi işlemine yargısal örnekleme denir.
39. Soru
Yargısal örneklemenin kolayda örneklemeden farkı nedir?
Cevap
Kolayda örneklemeden farkı örnekleme birim seçimi için araştırmacının uzman fikirleriyle belirlediği ölçütler kullanması ve bu ölçütlerin temsili bir örneklem oluşturacak ölçütler olduğuna inanıyor olmasıdır.
40. Soru
Kota örneklemesi hangi durumda tercih edilmelidir?
Cevap
Tanımlanan sonlu evren heterojen özelliklere sahip birimlerden oluşuyorsa olasılıklı olmayan örnekleme yöntemleri grubundan kota örneklemesi temsili örneklem oluşturma amacıyla tercih edilmelidir.
41. Soru
Kartopu örneklemesi hangi durumlarda kullanılır?
Cevap
Kartopu örneklemesi, özellikle bir çerçevenin mevcut olmaması ya da oluşturulmasının imkânsız olduğu durumlarda faydalı bir örneklemedir.
42. Soru
Olasılıklı örnekleme nedir?
Cevap
Örneklem için birim seçiminde rassal seçimin uygulandığı yöntemlere, olasılıklı örnekleme yöntemleri denir.
43. Soru
Olasılıklı örnekleme yöntemleri nelerdir?
Cevap
Olasılıklı örnekleme yöntemi olarak dört yöntemden bahsedilebilir: • Basit rassal örnekleme, • Tabakalı örnekleme, • Sistematik örnekleme. • Tek aşamalı ve çok aşamalı küme örneklemesi
44. Soru
Basit rassal örnekleme kaç gruba ayrılır?
Cevap
Basit rassal örnekleme; • Sonlu evrende basit rassal örnekleme ve • Sonsuz evrende basit rassal örnekleme olarak iki gruba ayrılır.
45. Soru
Örnekleme uygulamalarında mümkün örneklemler oluşturulabilir mi?
Cevap
Örnekleme uygulamalarında mümkün örneklemler oluşturulamaz, oluşturulabileceği varsayılır. Sadece bu mümkün örneklemlerin birisi oluşturulur ve araştırma bu örneklem üzerinden yapılır.
46. Soru
Sonlu bir evrenden iadesiz seçimle n hacimli bir rassal örneklem oluşturmak için nasıl bir yol izlenir?
Cevap
Sonlu bir evrenden iadesiz seçimle n hacimli bir rassal örneklem oluşturmak için izlenecek adımlar şöyle sıralanabilir: • Güncel çerçeve temin edilir ya da hazırlanır. • Örneklem hacmi belirlenir. • Çerçevede yer alan n sayıdaki birime tanımlayıcı numara ya da işaret verilir. • Evrendeki her birime eşit 1/N seçilme şansı vermek suretiyle örnekleme girecek birinci birim rassal seçim araçları kullanılarak belirlenir. • Geriye kalan (N-1) birimin her birine yine eşit şans vermek suretiyle ikinci birim seçilir. • Bu birim seçim süreci n hacimli örneklem seçilinceye kadar tekrarlanır.
47. Soru
İadesiz rassal seçim süreci nedir?
Cevap
Seçim sürecinde her çekilişte seçilen birim incelendikten sonra evrene iade edilmediği seçim sürecine iadesiz rassal seçim süreci adı verilir.
48. Soru
Uygulamada iadesiz rassal seçim neden tercih edilir?
Cevap
İadeli çekiliş uygulandığında önceki çekilişlerde seçilmiş olan bir birimin yeniden örnekleme seçilmiş olma olasılığı çok küçüktür. Ancak evren hacmi küçükse iadeli ve iadesiz rassal seçimlerle oluşturulan aynı hacimli örneklemler için hesaplanan örneklem istatistikleri ile evren parametreleri karşılaştırılırsa iadesiz basit rassal seçimle oluşturulan örneklem iadeli olana göre daha az hatayla tahminleme imkânı sağlar. Bu özellik nedeniyle de iadesiz rassal seçim uygulamada genellikle başvurulan yöntem olmaktadır.
49. Soru
Teorik olasılık dağılımıyla sonsuz evren nasıl tanımlanır?
Cevap
Aynı koşullar altında işleyen bir sürecin bütün sonuçları listelenemez. Bütün birimlerle ilgili bir çerçeve hazırlanamaz, bunun yerine bu birimlerin ilgilenilen bir değişken X için bir teorik olasılık dağılımı tarif edilebilir. Tarif edilen bu teorik olasılık dağılımına sonsuz evren adı verilir.
50. Soru
Tabakalı örnekleme nedir?
Cevap
Tabakalı örnekleme, evren birimlerinin tabakalara ayrıldığı ve her tabakadan rassal seçimle örneklemin oluşturulduğu örneklemedir.
51. Soru
Temsili örneklem oluşturabilmek için tabakalı örnekleme neden tercih edilir?
Cevap
Tanımlanan evrenin birimleri araştırmaya konu olan değişkenler bakımından heterojen ise önemli farklılıklar gösteriyor ise tabakalı örnekleme temsili örneklem oluşturabilmek iççin tercih edilir.
52. Soru
Tabakalı örnekleme sürecinin aşamaları nelerdir?
Cevap
Tabakalı örnekleme süreci dört aşamadan oluşur: • Tabakalama kriterinin belirlenmesi. • Tabakaların oluşturulması. • Tabakalardan birimlerin seçilmesi. • Verilerin derlenmesi.
53. Soru
Sistematik örneklemenin avantajı nedir?
Cevap
Sistematik örnekleme önceki rassal örnekleme yöntemlerine göre daha az maliyetli ve uygulaması kolaydır.
54. Soru
Küme örneklemesi nasıl oluşturulur?
Cevap
Tabakalı örneklemede olduğu gibi evrenin birimleri küme adı verilen gruplara ayrılır. Bu gruplar genellikle doğal olarak vardır. Her küme bir örnekleme birimi olarak tanımlanır. Kümeler arasından rassal olarak belirli sayıda küme seçilir ve seçilen kümelerdeki gözlem birimlerinin tamamı örneklemi oluşturur.
55. Soru
Tek aşamalı ve çok aşamalı küme neye denir?
Cevap
Bir kümeleme aşaması ile gözlem birimlerine ulaşılıyorsa tek aşamalı kümeleme; iki veya daha fazla kümeleme aşaması ile gözlem birimlerine ulaşılıyorsa çok aşamalı kümeleme adı verilir.
56. Soru
Tek aşamalı küme örneklemesi süreçleri nelerdir?
Cevap
Tek aşamalı küme örneklemesi süreçleri şunlardır: • İlgilenilen evrendeki birimler genellikle coğrafi kriterlere göre kümelere ayrılır. • Kümeler arasında rassal seçimle m sayıda küme seçilir. • Seçilen kümelerdeki birimlerin toplamı tek aşamalı küme hacmini gösterir.
57. Soru
Çok aşamalı küme örneklemesi neye denir?
Cevap
Tanımlanan birinci aşama kümelerine, benzer kritere göre ikinci, üçüncü ve n’inci aşama kümelere ayrılır ve son kümeleme aşamasındaki kümeler arasından rassal seçimle m sayılı küme seçilir ve seçilen kümelerdeki birimlerden örneklem oluşturulursa yapılan örneklemeye, çok aşamalı küme örneklemesi denir.
58. Soru
Örnekleme dağılımlarının parametrelere göre sınıfları nelerdir?
Cevap
Örnekleme dağılımları; • Tek örneklem istatistiğine ilişkin örneklem dağılımı ve • İki örneklem istatistiği arasındaki farkın örneklem dağılımı olmak üzere iki sınıfa ayrılırlar.
59. Soru
Tek örneklem istatistiğine ilişkin örnekleme dağılımları nelerdir?
Cevap
Tek örneklem istatistiğine ilişkin örneklem dağılımları şöyle sıralanabilir: • Ortalamanın örneklem dağılımı. • Merkezi limit teoremi. • Örneklem oranı p’nın örnekleme dağılımı
60. Soru
Ortalamanın dağılımının özellikleri hangi değerlerle açıklanır?
Cevap
Ortalama rassal değişkeninin örnekleme dağılımının özellikleri, bu dağılımın ortalaması ve standart sapması ile açıklanır.
61. Soru
Ortalamanın örnekleme dağılımının ortalaması ile hangi değerlendirmeler yapılır?
Cevap
Ortalamanın örnekleme dağılımının ortalamasıyla ilgili olarak iki değerlendirme yapmak mümkündür: • Örneklem hacmi arttıkça ortalamanın örnekleme dağılımının ortalaması evren ortalamasına yaklaşır. • Evrenin dağılım şekli çarpık bir dağılım gösterse bile, örneklem hacmi arttıkça ortalamanın dağılımı normal dağılıma yaklaşır.
62. Soru
Standart hata neyi gösterir?
Cevap
Standart hata ortalamanın örnekleme dağılımının değişkenliğini gösterir.
63. Soru
Standart hatanın özellikleriyle ilgili hangi değerlendirmeler yapılabilir?
Cevap
Standart hatanın özellikleriyle ilgili olarak üç değerlendirme yapılabilir: • Standart hata evren standart sapmasına ve örneklem hacmine bağlıdır. • Örneklem hacmi arttıkça örneklem istatistiğinden yararlanılarak µ hakkında daha az hatalı, daha güvenilir bilgi üretmek mümkün olur. • Örneklem hacminin karekökü ile standart hata arasında ters yönde ilişki vardır.
64. Soru
Tamsayım kavramını açıklayınız?
Cevap
Planlanan bir istatistiksel araştırma için tanımlanan sonlu evrenin bütün birimleri üzerinden araştırmaya konu olan değişkenler itibarıyla veri derleniyorsa yapılan işleme tamsayım denir. Tamsayım sonucu elde edilen veri kümesinin çözümlenmesiyle elde edilen bilgiler (parametre değerleri) veri derleme ve çözümleme hatası işlenmemiş ise kesin ve doğru bilgilerdir.
65. Soru
Örneklem nedir?
Cevap
Tanımlanan evrenden onu ilgilenilen değiişkenler bakımından temsil eden sınırlı sayıda birimin belirli yöntemler kullanılarak seçilmesi işlemine örnekleme, seçilen birimlerin oluşturduğu topluluğa örneklem denir.
66. Soru
Örneklemeyi yapmayı gerekli kılan nedenlerden bir tanesini açıklayınız?
Cevap
Evrenin sonsuz olması:
Tanımlanan evrenin sonsuz evren olması durumunda tamsayım mümkün olmaz. Çünkü incelenecek birimler X rassal değişkeninin teorik olasılık dağılımının türettiği sonuçlardır. Dolayısıyla incelenecek birim sayısında, gözlem değeri sayısında bir sınır yoktur. Bu nedenle örnekleme uygulamasına başvurmak kaçınılmaz.
67. Soru
Örnekleme yapmayı gerekli kılan nedenler arasında yer alan maliyet konusu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?
Cevap
Örnekleme bütçesi, örneklemeyi tamsayıma tercih etmede en önemli belirleyicidir. Örnekleme tamsayıma göre daha az maliyetle bilgi üretme imkânı sağlar. Öte yandan eğer evren hacmi küçükse veya tamsayım yapmak bütçe olanaklarıyla da mümkünse tamsayım tercih edilmelidir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta tamsayım yapma maliyetinin, elde edilecek bilginin değerinden küçük olması gerekir. Aksi durumda örneklemeye başvurmak uygun olacaktır.
68. Soru
Zaman kavramını örneklem yapma nedenleri ile nasıl bağdaştırırsınız?
Cevap
Bir araştırma sonunda ulaşılacak bilgiye duyulan ihtiyacın zaman sınırları, araştırmanın tamsayımla mı yoksa örneklemeyle mi yapılacağına karar verirken değerlendirilecek diğer önemli bir etkendir. Örnekleme, tamsayıma göre daha kısa zamanda ve yeterli ayrıntıda bilgi elde etme olanağı verir. Örneklemenin bu özelliği ve üstünlüğü bilgiye çok hızlı gereksinim olduğu durumlarda bilhassa önemlidir.
Hem bir tamsayımdan hem de bir örneklemden elde edilecek bilgi için gerekli olan zaman bir alternatif maliyet üstlenmeyi de gerektirir. Çünkü bilgi elde etme süresine bağlı olarak verilecek kararın erken ya da geç oluşu kazanç kadar kayıplara da neden olabilir.
69. Soru
Örnekleme nedeni olabilecek birimlerin fiziksel zarara uğraması durumunu anlatınız?
Cevap
Tanımlanan evrende yer alan birimler, veri derlemek ya da ölçüm yapmak amacıyla fiziksel zarara uğratılıyorsa örneklemeye baflvurmak zorunludur. Örneğin bir savunma sanayi kuruluşunda belirlenen bir gün içinde üretilen mermilerin içerisindeki hatalı mermi oranının belirlenmesi için yapılacak bir araştırmada tamsayım benimsenirse gerekli verilerin derlenmesi amacıyla üretilen tüm mermilerin patlatma testine tabi tutulması gerekir. Bu durumda üretimin amacı gerçekleşmemiş olur. Bu anlamsız bir testtir. Bu gibi durumlarda örneklemeden yararlanmak kaçınılmaz olur.
70. Soru
Örnekleme de keyfi seçim nedir?
Cevap
Örneklem oluşturulurken tanımlanan evreni oluşturan birimler arasında fark gözetilir, yani bütün birimlere bilinen bir olasılıkla seçilme şansı verilmez ise bu türden birim seçimine keyfî seçim adı verilir. Bu seçim yönteminde araştırmacı, hangi birimlerin örnekleme seçileceğini bilerek ve isteyerek belirler. Örneğin yaşadığınız ildeki öğretmenlerin sorunlarını belirlemek amacıyla yapılacak bir araştırma için her bir öğretmen evi lokalinde birlikte oturduğunuz öğretmenler arasından tanıdığınız öğretmenleri seçmek suretiyle bir örneklem oluşturursanız yapmış olduğunuz seçim keyfî seçimdir.
71. Soru
Kura seçimini açıklayınız?
Cevap
Rassal birim seçimi için kura usulü uygulanacak ise aşağıdaki adımlar izlenir:
• Tanımlanan evrenle ilgili oluşturulacak güncel çerçevedeki bütün birimlere birden N’e kadar numara verilir. Bu numaralar fişlere yazılır ve bir torbaya veya bir kaba atılır.
• Fişler iyice karıştırıldıktan sonra n tane fiflin çekilmesi işlemine başlanır. Çekilen fiş her çekilişten sonra torbaya iade edilir veya edilmez. Çekilen fiş torbaya iade ediliyorsa birim seçimine iadeli seçim, iade edilmiyorsa iadesiz seçim adı verilir.
• Seçilen n sayıdaki birim örneklemi oluşturur.
Bu birim seçim uygulamasıyla evreni oluşturan çerçevede yer alan birimler arasında örneklemde yer almaları bakımından ayrıcalık yapılmamış ve eşit seçilme olasılığ tanınmış olur.
72. Soru
Sistematik seçim adımları nelerdir?
Cevap
- Güncel çerçevedeki birimler birden N’ye kadar numaralandırılır.
- Örneklem hacmi belirlenir.
- k = N / n oranı hesaplanır. Bu oran “büyütme faktörü” olarak isimlendirilir.
- 1, 2,....., k adet sayı arasından rassal olarak bir sayı çekilir. Çekilen sayı a ile gösterilsin. a, örnekleme girecek birinci birimin sıra numarasını gösterir.
- a’ıncı, a + k’ıncı,....., a + (n - 1)k’ıncı sıra nolu birimlerin seçilmesiyle n hacimli örneklem oluşturulur.
73. Soru
Örnekleme sürecinin ilk adımı olan Evrenin tanımlanması adımını irdeleyiniz?
Cevap
Örnekleme süreci evrenin tanımlanmasıyla başlar ve bir araştırma sürecinde araştırmacının ilk yapacağı işlerden biridir.
Evren, araştırmacı tarafından belirlenen bir tanıma uyan ve hakkında bilgilerin üretileceği, çıkarımların yapılacağı birimlerden oluşan topluluktur. Evrenin ayrıntılı bir biçimde tanımlanmasıyla hangi birimlerin araştırma kapsamına alınacağı, hangilerinin alınmayacağı belirlenmiş olur. Bu, başka bir ifadeyle örneklemde yer alabilecek ve yer alamayacak birimlerin belirlenmesi anlamına gelir.
Evrenin tanımlanması genel olarak örnekleme birimi, gözlem birimi, yer ve zaman kavramlarıyla yapılmaktadır. Araştırmanın konusunu tanımlayan değişkenlerle ilgili verilerin derlendiği birimlere gözlem birimi adı verilir. Örnekleme birimi ise örnekleme seçilecek birimlerdir.
74. Soru
Örnekleme de çerçeve kavramını açıklayınız?
Cevap
Çerçeve sonlu bir evrenin bütün birimlerinin kayıtlı olduğu bir listedir, tablodur veya cetveldir. Nüfus kayıtları, seçmen kütükleri, tapu ve sicil kayıtları, ticaret ve sanayi odaları üye listeleri, ekonomik büyüklüklerine göre sanayi kuruluşlarının listesi vb. çerçeve olarak kullanılabilecek araçlardır.
75. Soru
Örneklem hacmi konusunda bildikleriniz açıklayınız?
Cevap
Örneklem hacmi, örnekleme girecek birimlerin sayısını gösterir ve “n” simgesiyle ifade edilir. Bu sayının ne olacağına ilşkin kesin yanıt vermek mümkün değildir. Çeşitli faktörler yardımıyla tespitine çalışılır. Bu faktörler
Evrenin homojenliği
Araştırmada verilecek kararın önemi
Araştırmanın yapısı
Maliyet
gibi faktörlerdir.
76. Soru
Olasılıklı olmayan örnekleme ne anlama gelir?
Cevap
Araştırmayı planlayan ya da örnekleme uygulamasını yapan kişi ya da grubun istekleri ve değer yargıları örnekleme seçilecek birimlerin ve örneklem hacminin belirlenmesinde etkili oluyorsa yapılan örnekleme olasılıkl olmayan örneklemedir.
77. Soru
Kolayda örnekleme nedir?
Cevap
Burada amaç, araştırma konusu ile ilgili ve kolayca ulaşılabilir olan birimlerden bir örneklemin oluşurulmasıdır. Araştırma konusu ile ilgili olan ve doğru yerde, doğru zamanda bulunan birimler arasından keyfî olarak birimler seçiliyorsa yapılan örneklemeye kolayda örnekleme denir. Kolayda örnekleme gönüllülük esasına göre katılan birimlerden oluşur.
78. Soru
Yargısal örneklemeyi açıklayınız?
Cevap
Bu örnekleme de bir tür kolayda örneklemedir. Yargısal örnekleme, örneklemin araştırmacının ya da örneklemecinin kişisel arzu, düşünce ve deneyimlerine göre seçilmiş olduğu örneklemedir.
Bu yöntemin kolayda örneklemeden farkı örnekleme birim seçimi için araştırmacının uzman fikirleriyle belirlediği ölçütler kullanması ve bu ölçütlerin temsilî bir örneklem oluşturacak ölçütler olduğuna inanıyor olmasıdır.
79. Soru
Kota örneklemesini anlatınız?
Cevap
Örneklem için birim seçiminin keyfî olarak yapıldığı yöntemlerden biri de kota örneklemesidir. Tanımlanan sonlu evren heterojen özelliklere sahip birimlerden oluşuyorsa olasılıklı olmayan örnekleme yöntemleri grubundan kota örneklemesi temsili örneklem oluşturma amacıyla tercih edilmelidir. Bu yöntemin başarıyla uygulanabilmesi için tanımlanan sonlu evrenle ilgili bir çerçevenin var olması, ilgili evrenin homojen veya heterojen özelliğe sahip olup olmadığının sorgulanabilmesi için evren hakkında öncül bilgilere sahip olunması, evrenin heterojen olduğuna karar verilmiş ise hangi kritere göre heterojen birimlerden oluşan bu evrenin homojen birimlerden oluşacak tabakalara ayırmada kullanılacak kriterin belirlenmesi ve tabaka hacimlerinin bilinmesi gerekir.
80. Soru
Kartopu örneklemesi nedir?
Cevap
Kartopu örneklemesi, özellikle bir çerçevenin mevcut olmaması ya da oluşturulmasının imkânsız olduğu durumlarda faydalı bir örneklemedir. Bu yöntemde örnekleme süreci tanımlanan evrende yer alan bir bireyin genellikle rassal olarak seçilmesiyle başlar. Belirlenen bu birey örnekleme giren birinci birimdir. Bu bireyden aynı evren tanımında yer alan tanıdığı bir bireyin olup olmadığı öğrenilir. Varsa bu bireye ulaşılır. Böylece örneklemde yer alacak ikinci birime ulaşılmış olur. Benzer şekilde bu süreç, referanslarla keyfî olarak belirlenen hacimde örnekleme ulaşılıncaya kadar sürdürülür.
81. Soru
Tabakalı örnekleme kavramını açıklayınız?
Cevap
Tanımlanan evrenin birimleri araştırmaya konu olan değişkenler bakımından heterojen ise önemli farklılıklar gösteriyorsa tabakalı örnekleme temsilî örneklem oluşturabilmek için tercih edilmelidir. Tabakalı örnekleme evren birimlerinin tabakalara ayrıldığı ve her tabakadan rassal seçimle örneklemin oluşturulduğu örneklemedir.
Tabakalı örnekleme üzerinde araştırma yapılacak evren ilgilenilen değişkenler yönünden heterojen olduğunda evren parametre tahminine ilişkin varyansın olabildiğince küçük olmasını sağlayan örneklemedir.
